نتيجه يا به بهشت متمايل مىشود يا به دوزخ ، پس از آن ديگر مختار نيست ، و آزادى اختيار يكى از دو طرف را ندارد ، بلكه بدان گونه باقى ماند كه نخست برگزيده بود : يا به بهشت نور كه جاودانه در آن جاى خواهد داشت ، يا به جهنم آتش كه در آن هميشه ، يا فقط براى مدتى ، درنگ خواهد كرد . برگزيدن شر چگونه صورت پذير مىشود ؟ نيازى به فهم و عزم ندارد ، بلكه غفلت و انس گرفتن با شر راهى براى رسيدن به آتش است ، به همان گونه كه اگر آدمى در حال بالا رفتن از كوه باشد ، سقوط آن به دره نيازى به اراده و حكمت ندارد ، بلكه بايد يك لحظه نفس را به خود واگذارد تا او را خرد شده بعد از لحظاتى مشاهده كنيم ، در صورتى كه انتخاب كنندهء بهشت مىبايستى مسلح به فهم ذاتى و عزم اراده باشد ، و شايد / 111 همين بينش و بصيرت محور سوره بوده باشد . در بخش اول سوره بصيرتى از خود پيدا مىكنيم ، در حالى كه ما در كبد ( زمين و مكان ) جاى داريم ، و بر ما لازم است كه اين را بدانيم تا با عزم اراده به چالش دشواريها برخيزيم ، و اين را بدانيم كه خدا بر ما توانايى دارد و بنا بر اين بايد مراقب او باشيم ، و از ما آگاه است پس نبايد خودمان را فريب دهيم ، خصوصا در هنگام انفاق ، كه گمان كنيم كه : مال فراوانى را از دست داده‌ايم . بخش دوم سوره ضرورت عبور از گردنه و گذشتن از پيچ خطرناك را به ياد ما مىآورد كه در آن شخص خود را در ميان دو امر مشاهده مىكند : يكى سقوط در دامهاى هواى نفس ، و ديگرى پرواز كردن به طرف آسمان حق . پس از آوردن دو مثال براى گذشتن از گردنه ، كه يكى آزاد كردن بنده است ، و ديگرى خوراك دادن به نيازمندان گرسنه ، به اوج تحول مثبت در نزد كسانى مىرسيم كه به صورت ايمان تمام و سفارش كردن به يكديگر دربارهء بردبارى و مرحمت جلوه‌گر مىشود . در پايان سوره به تحول منفى در نزد بعضى ديگر اشاره مىشود ، كه به صورت تمايل به طرف چپ جلوه‌گرى مىكند كه آتش دوزخ در بسته نمايندهء آن است .